Với người bình thường, một vết xước ở bàn chân là chuyện nhỏ, đau, rồi tự lành. Nhưng với người mắc tiểu đường, chính vết thương “không đau” mới là điều đáng lo. Người bệnh có thể giẫm phải vật sắc, phồng rộp do giày chật hay bỏng nước nóng mà không hề hay biết, để rồi vết thương âm thầm loét rộng và nhiễm trùng. Đây là lý do bàn chân tiểu đường là một trong những biến chứng cần được phát hiện và phòng ngừa sớm nhất.
Vì sao bàn chân là điểm yếu của người tiểu đường
Bàn chân là bộ phận chịu tải trọng liên tục: khi đứng, khoảng một nửa trọng lượng cơ thể dồn lên gót, nửa còn lại lên phần bàn ngón phía trước. Ở những điểm tì đè này, da và mô mềm chịu áp lực lặp đi lặp lại mỗi bước đi. Ở người khoẻ mạnh, cảm giác đau và cơ chế tự bảo vệ giúp phân tán áp lực và tránh tổn thương. Đường huyết cao kéo dài phá vỡ chính những cơ chế bảo vệ đó, khiến các điểm tì đè trở thành nơi khởi phát vết loét.
Ba cơ chế gây biến chứng bàn chân
Biến chứng bàn chân ở người tiểu đường thường là kết quả phối hợp của ba vấn đề:
- Tổn thương thần kinh ngoại biên (mất cảm giác bảo vệ). Đường huyết cao lâu ngày làm hỏng các dây thần kinh ở bàn chân, khiến người bệnh giảm hoặc mất cảm giác đau, nóng, lạnh. Vết thương vì thế không được phát hiện kịp thời. Tổn thương thần kinh còn làm da chân khô, nứt nẻ và có thể gây biến dạng bàn chân, tạo thêm điểm tì đè bất thường.
- Bệnh lý mạch máu ngoại biên (giảm tưới máu). Mạch máu nuôi bàn chân bị hẹp, lượng máu và oxy đến vết thương giảm, khiến vết thương rất lâu lành.
- Nhiễm trùng. Khi đã có vết loét, hệ miễn dịch suy giảm cùng tưới máu kém tạo điều kiện cho nhiễm trùng lan nhanh và khó kiểm soát.
Ba yếu tố này cộng hưởng: một vết thương nhỏ không được cảm nhận, lại lâu lành và dễ nhiễm trùng, đó là chuỗi diễn tiến khiến biến chứng trở nên nghiêm trọng.
Dấu hiệu cảnh báo cần chú ý
Người bệnh và người nhà nên đi khám sớm khi bàn chân có:
– Vết xước, phồng rộp, vết loét lâu lành.
– Tê bì, châm chích, nóng rát hoặc mất cảm giác ở bàn chân.
– Da chân khô, nứt nẻ, chai sạn nhiều ở các điểm tì đè.
– Thay đổi màu sắc (tái, tím, đỏ bất thường), sưng, hoặc chân lạnh hơn bình thường.
– Móng chân dày, đổi màu, hoặc dấu hiệu nhiễm trùng quanh móng.
– Biến dạng hình dạng bàn chân.
Vì sao không được xem nhẹ
Bàn chân tiểu đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây cắt cụt chi dưới không do chấn thương. Diễn tiến thường bắt đầu rất âm thầm, từ một vết loét nhỏ, nhưng nếu nhiễm trùng lan tới mô sâu và xương, việc điều trị trở nên phức tạp và có thể dẫn tới cắt cụt. Điều quan trọng là hầu hết các trường hợp có thể phòng ngừa được nếu phát hiện và can thiệp sớm.
Ai cần đặc biệt lưu ý
– Người mắc tiểu đường lâu năm hoặc kiểm soát đường huyết kém.
– Người đã từng có vết loét hoặc từng cắt cụt trước đó.
– Người có tê bì bàn chân hoặc dấu hiệu giảm tưới máu.
– Người hút thuốc lá.
– Người có biến dạng bàn chân hoặc thị lực kém (khó tự quan sát chân).
Chăm sóc và tự kiểm tra bàn chân mỗi ngày
Chăm sóc chân đúng cách là tuyến phòng thủ quan trọng nhất:
– Kiểm tra bàn chân mỗi ngày, cả lòng bàn chân và kẽ ngón (dùng gương hoặc nhờ người nhà nếu khó quan sát), để phát hiện sớm vết xước, phồng rộp.
– Rửa chân bằng nước ấm, luôn thử nhiệt độ bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế, không dựa vào cảm giác ở chân.
– Lau khô kỹ, nhất là kẽ ngón; dưỡng ẩm vùng da khô nhưng tránh bôi vào kẽ ngón.
– Cắt móng chân cẩn thận, cắt ngang, không cắt sát khoé.
– Không đi chân trần; chọn giày vừa vặn, mềm, kiểm tra bên trong giày trước khi mang.
– Không tự xử lý chai sạn hay mụn cóc bằng dụng cụ sắc hoặc hoá chất.
– Kiểm soát tốt đường huyết và bỏ thuốc lá.
Khi phát hiện bất kỳ vết thương nào ở chân, dù nhỏ, người bệnh tiểu đường nên đi khám sớm thay vì tự theo dõi.
Vai trò của tầm soát định kỳ
Vì tổn thương thần kinh và mạch máu diễn ra âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện khi đã có biến chứng. Khám bàn chân định kỳ giúp bác sĩ đánh giá cảm giác, tưới máu và các điểm tì đè bất thường, từ đó phát hiện nguy cơ trước khi vết loét hình thành. Với người tiểu đường, đây là một phần không thể thiếu bên cạnh việc theo dõi đường huyết.
Tầm soát tiểu đường và chăm sóc bàn chân tại Eco Health
Phòng khám Đa khoa Eco Health (Hoàng Mai, Hà Nội) có chương trình tầm soát tiểu đường và rối loạn chuyển hoá, giúp đánh giá đường huyết, phát hiện sớm nguy cơ và tư vấn chăm sóc bàn chân phù hợp với từng người bệnh.
EcoHealth triển khai các chương trình khám sức khỏe doanh nghiệp và khám tận nơi, với danh mục thiết kế theo đặc thù nguy cơ của từng đơn vị và báo cáo phân tích sức khỏe cấp tổ chức.
ECOHEALTH – LUÔN LẮNG NGHE CƠ THỂ BẠN
Địa chỉ: Tòa nhà EcoHealth, Số 4/4 Kim Đồng – Hoàng Mai – Hà Nội
Hotline tư vấn dịch vụ: 0823 888 981
Hotline chăm sóc khách hàng: 0859 888 981
