Nhiều người bắt đầu ngày mới bằng một cơn đau nhói ở gót chân ngay khi vừa đặt chân xuống sàn. Đi vài bước thì dịu bớt, nhưng đứng lâu hoặc đi nhiều buổi chiều lại đau trở lại. Đây là kiểu đau rất đặc trưng của viêm cân gan chân, một trong những nguyên nhân gây đau gót chân thường gặp nhất ở người trưởng thành.
Cân gan chân là gì?
Cân gan chân (plantar aponeurosis) là một dải mô xơ dày, hình tam giác, nằm ở vùng trung tâm lòng bàn chân. Đỉnh của nó bám vào củ xương gót, chạy về phía trước rồi chia thành các chẽ đến gốc các ngón chân.
Về chức năng, cân gan chân là một trong những cấu trúc nâng đỡ vòm dọc trong của bàn chân, vòm linh hoạt giữ vai trò hấp thụ lực khi chân tiếp đất. Mỗi bước đi, khi trọng lượng dồn xuống, dải cân này căng ra như một dây cung để giữ vòm và trả lại lực đẩy cho bước tiếp theo. Khi đứng, khoảng một nửa trọng lượng cơ thể dồn lên gót, nửa còn lại lên phần bàn ngón phía trước và cân gan chân là bộ phận chịu tải liên tục ở giữa hai điểm đó.
Chính vì phải chịu lực căng lặp đi lặp lại như vậy, điểm bám của cân gan chân vào xương gót là nơi dễ bị tổn thương nhất.
Viêm cân gan chân là gì?
Viêm cân gan chân là tình trạng tổn thương và thoái hoá tại điểm bám của dải cân này vào củ xương gót, do vi chấn thương tích luỹ qua thời gian. Dù tên gọi có chữ “viêm”, bản chất tổn thương phần lớn là thoái hoá, sợi cân bị quá tải, rách vi thể và không kịp phục hồi, hơn là một phản ứng viêm cấp điển hình.
Dấu hiệu nhận biết
Đặc điểm giúp phân biệt viêm cân gan chân với các nguyên nhân đau gót khác:
-
Đau nhói ở mặt dưới gót chân, thường khu trú ở một điểm.
-
Đau dữ dội nhất ở bước chân đầu tiên buổi sáng, hoặc khi đứng dậy sau một lúc ngồi lâu.
-
Đau dịu bớt sau khi đi lại vài phút, nhưng quay lại nếu đứng hoặc vận động nhiều.
-
Thường một bên, đôi khi cả hai bên.
Nguyên nhân và ai dễ mắc
Viêm cân gan chân hiếm khi do một chấn thương đơn lẻ, mà là kết quả của quá tải kéo dài. Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:
-
Nghề nghiệp phải đứng hoặc đi lại nhiều trên nền cứng.
-
Thừa cân, làm tăng tải trọng lên bàn chân.
-
Cấu trúc bàn chân bất thường: bàn chân bẹt hoặc bàn chân hõm (vòm cao).
-
Bắp chân và gân Achilles căng, hạn chế độ gập của cổ chân.
-
Giày dép không nâng đỡ đủ, đế mòn hoặc quá phẳng.
-
Tăng cường độ tập luyện đột ngột (chạy bộ, đi bộ đường dài).
-
Độ tuổi trung niên.
Chẩn đoán như thế nào
Phần lớn trường hợp được chẩn đoán bằng thăm khám lâm sàng: bác sĩ hỏi bệnh sử và ấn tìm điểm đau tại chỗ bám của cân gan chân vào gót. Siêu âm hoặc chụp X-quang chỉ được chỉ định khi cần đánh giá thêm hoặc loại trừ nguyên nhân khác. Cần lưu ý: gai xương gót phát hiện trên X-quang thường không phải là nguyên nhân trực tiếp gây đau, nên không phải cứ có gai gót là cần can thiệp.
Hướng điều trị
Tin tốt là đa số trường hợp cải thiện với điều trị bảo tồn, không cần phẫu thuật. Hướng xử trí thường theo trình tự từ nhẹ đến chuyên sâu:
Điều trị bảo tồn (áp dụng cho hầu hết bệnh nhân):
-
Giảm tương đối các hoạt động gây đau, thay bằng vận động ít dồn lực lên gót.
-
Bài tập giãn cân gan chân và giãn gân Achilles/bắp chân, thực hiện đều đặn.
-
Chườm lạnh vùng gót sau khi vận động nhiều.
-
Chọn giày nâng đỡ tốt, có thể dùng thêm miếng lót/đế chỉnh hình theo tư vấn.
-
Kiểm soát cân nặng.
-
Thuốc giảm đau, kháng viêm theo chỉ định của bác sĩ (không tự ý dùng kéo dài).
-
Nẹp giữ cổ chân ban đêm trong một số trường hợp.
Khi triệu chứng dai dẳng:
-
Vật lý trị liệu chuyên sâu.
-
Sóng xung kích ngoài cơ thể (ESWT).
-
Tiêm corticoid tại chỗ, có thể được cân nhắc, nhưng cần bác sĩ chỉ định và cân nhắc nguy cơ, không lạm dụng.
-
Phẫu thuật chỉ đặt ra ở rất ít trường hợp không đáp ứng sau thời gian dài điều trị đúng cách.
Điều trị cần kiên trì: cân gan chân là mô chịu tải liên tục nên phục hồi thường tính bằng tuần đến vài tháng, không nhanh trong vài ngày.
Bạn có thể tự làm gì để giảm đau và phòng tái phát
-
Giãn bắp chân và gan bàn chân mỗi sáng trước khi bước xuống giường.
-
Lăn lòng bàn chân trên một chai nước mát để giảm căng.
-
Ưu tiên giày có đệm gót và nâng vòm; hạn chế đi chân trần trên nền cứng.
-
Tăng cường độ vận động từ từ, không nhảy bậc.
Khi nào nên đi khám?
Nếu cơn đau gót kéo dài quá 1-2 tuần dù đã nghỉ ngơi và thay giày, hoặc đau ảnh hưởng đến đi lại và sinh hoạt, bạn nên đi khám để được đánh giá đúng và có phác đồ phù hợp. Đau gót kéo dài không xử trí đúng có thể dai dẳng nhiều tháng và làm thay đổi dáng đi, kéo theo đau đầu gối, hông hoặc lưng.
Khám và điều trị đau gót chân tại Eco Health
Tại Phòng khám Đa khoa Eco Health (Hoàng Mai, Hà Nội), bác sĩ sẽ thăm khám, xác định nguyên nhân đau gót và tư vấn hướng điều trị phù hợp với mức độ và tình trạng của bạn, từ bài tập, điều chỉnh giày dép đến các biện pháp chuyên sâu khi cần.
EcoHealth triển khai các chương trình khám sức khỏe doanh nghiệp và khám tận nơi, với danh mục thiết kế theo đặc thù nguy cơ của từng đơn vị và báo cáo phân tích sức khỏe cấp tổ chức.
ECOHEALTH – LUÔN LẮNG NGHE CƠ THỂ BẠN
Địa chỉ: Tòa nhà EcoHealth, Số 4/4 Kim Đồng – Hoàng Mai – Hà Nội
Hotline tư vấn dịch vụ: 0823 888 981
Hotline chăm sóc khách hàng: 0859 888 981
