Não bộ điều khiển phần lớn hoạt động của cơ thể thông qua một mạng lưới dây thần kinh. Trong đó, có 12 đôi dây thần kinh xuất phát trực tiếp từ não – gọi là dây thần kinh sọ não – đảm nhận những chức năng gần gũi với cuộc sống hằng ngày: nhìn, nghe, ngửi, nhai, nuốt, biểu cảm khuôn mặt và giữ thăng bằng.
Hiểu vai trò của từng dây giúp bạn nhận ra sớm những dấu hiệu bất thường và biết khi nào cần đi khám.
Dây thần kinh sọ não là gì?
Khác với các dây thần kinh gai sống xuất phát từ tủy sống, 12 đôi dây thần kinh sọ não khởi nguồn từ não bộ và thân não, tỏa đi chi phối chủ yếu vùng đầu, mặt, cổ. Riêng dây lang thang (dây X) đi xa hơn, xuống tận các cơ quan trong ngực và bụng.
Dựa theo chức năng, 12 dây được chia thành ba nhóm:
-
Nhóm cảm giác (I, II, VIII): tiếp nhận thông tin từ giác quan.
-
Nhóm vận động (III, IV, VI, XI, XII): điều khiển cử động các cơ.
-
Nhóm hỗn hợp (V, VII, IX, X): vừa cảm giác, vừa vận động.
Chức năng của từng dây thần kinh sọ não
I – Dây khứu giác: tiếp nhận mùi hương.
II – Dây thị giác: dẫn truyền hình ảnh và ánh sáng từ mắt về não.
III – Dây vận nhãn: điều khiển hầu hết cử động của nhãn cầu, nâng mi mắt và co đồng tử.
IV – Dây ròng rọc: điều khiển cử động mắt xuống dưới và vào trong.
V – Dây sinh ba (tam thoa): dẫn truyền cảm giác vùng mặt, quanh miệng và răng; điều khiển cơ nhai.
VI – Dây vận nhãn ngoài: đưa nhãn cầu liếc ra ngoài.
VII – Dây mặt: chi phối cơ biểu cảm khuôn mặt, cảm nhận vị giác 2/3 trước lưỡi, điều tiết tuyến nước mắt và nước bọt.
VIII – Dây tiền đình – ốc tai: phụ trách thính giác (nghe) và cảm giác thăng bằng.
IX – Dây thiệt hầu: cảm giác vị giác 1/3 sau lưỡi, tham gia động tác nuốt.
X – Dây lang thang: dây dài nhất, chi phối hoạt động của tim, phổi và hệ tiêu hóa.
XI – Dây phụ: điều khiển cơ ức đòn chũm và cơ thang, giúp xoay đầu và nhún vai.
XII – Dây hạ thiệt: điều khiển vận động của lưỡi.
Khi dây thần kinh sọ não bị tổn thương
Khi một dây thần kinh sọ bị viêm, chèn ép hoặc tổn thương, biểu hiện sẽ xuất hiện đúng ở vùng cơ quan mà nó chi phối. Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý:
-
Méo miệng, lệch mặt, mắt nhắm không kín một bên – liên quan dây mặt (VII).
-
Nhìn đôi, lác mắt, sụp mi – liên quan các dây vận nhãn (III, IV, VI).
-
Nghe kém, ù tai một bên hoặc chóng mặt kéo dài – liên quan dây tiền đình – ốc tai (VIII).
-
Đau nhói dữ dội từng cơn ở nửa mặt – gợi ý đau dây thần kinh sinh ba (V).
-
Nuốt nghẹn, dễ sặc, khàn tiếng – liên quan dây IX, X.
-
Lưỡi lệch một bên khi thè ra – liên quan dây hạ thiệt (XII).
-
Mất mùi hoặc giảm thị lực đột ngột – liên quan dây I, II.
Những triệu chứng này có thể do nhiều nguyên nhân, từ viêm dây thần kinh, rối loạn tuần hoàn, đến các khối chèn ép tại nền sọ. Vì vậy, khi xuất hiện dấu hiệu bất thường – nhất là khi khởi phát đột ngột hoặc kéo dài – bạn nên đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân.
Vai trò của chẩn đoán hình ảnh
Thăm khám lâm sàng giúp bác sĩ khoanh vùng dây thần kinh nghi ngờ tổn thương. Để xác định nguyên nhân bên trong, bác sĩ có thể chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não – kỹ thuật hình ảnh không xâm lấn, không dùng tia X, cho phép quan sát chi tiết cấu trúc não, thân não và đường đi của các dây thần kinh sọ. MRI hỗ trợ phát hiện các tổn thương viêm, mạch máu hoặc khối chèn ép mà khám thường khó nhận ra.
MRI là công cụ hỗ trợ chẩn đoán; việc chỉ định và diễn giải kết quả luôn cần bác sĩ chuyên khoa dựa trên tình trạng cụ thể của mỗi người.
Tại Eco Health, dịch vụ chụp MRI được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ, hỗ trợ đánh giá các vấn đề thần kinh – sọ não. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các dấu hiệu kể trên, hãy liên hệ để được tư vấn.
EcoHealth triển khai các chương trình khám sức khỏe doanh nghiệp và khám tận nơi, với danh mục thiết kế theo đặc thù nguy cơ của từng đơn vị và báo cáo phân tích sức khỏe cấp tổ chức.
ECOHEALTH – LUÔN LẮNG NGHE CƠ THỂ BẠN
Địa chỉ: Tòa nhà EcoHealth, Số 4/4 Kim Đồng – Hoàng Mai – Hà Nội
Hotline tư vấn dịch vụ: 0823 888 981
Hotline chăm sóc khách hàng: 0859 888 981
