Nấm thường bị xem là bệnh vặt – nấm da, nấm móng, nấm miệng. Nhưng có một nhóm bệnh nấm nguy hiểm hơn nhiều: nhiễm nấm xâm lấn, khi nấm tấn công vào máu, phổi, não hoặc tim. Đây là tình trạng đe dọa tính mạng, và phần lớn xảy ra ở những người vốn đã yếu.
Nhiễm nấm xâm lấn nguy hiểm tới mức nào
Năm 2022, lần đầu tiên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố danh sách các tác nhân nấm ưu tiên – 19 loài nấm được xếp thành ba nhóm nguy cơ (nghiêm trọng, cao, trung bình) đối với sức khỏe cộng đồng. Con số đứng sau danh sách này đáng để dừng lại: ước tính mỗi năm có khoảng 1,6 triệu người tử vong vì các bệnh do nấm, và hàng trăm triệu người mang bệnh kéo dài.
Điều khiến giới chuyên môn lo ngại nhất không chỉ là số ca, mà là tình trạng nấm kháng thuốc. Hiện toàn thế giới chỉ có bốn nhóm thuốc kháng nấm được dùng trong điều trị – rất ít so với kháng sinh diệt khuẩn – và số thuốc mới trong nghiên cứu gần như không đáng kể. Mỗi khi một loại nấm trở nên kháng thuốc, lựa chọn điều trị lại hẹp thêm.
Ai là đối tượng dễ bị nhất
Nấm xâm lấn hiếm khi tấn công người khỏe mạnh. Nó nhắm vào những người có hệ miễn dịch suy yếu:
– Người đang điều trị ung thư, ghép tạng, dùng thuốc ức chế miễn dịch
– Người mắc bệnh mạn tính nặng, nằm hồi sức kéo dài
– Người từng nhiễm virus hô hấp nặng (cúm nặng, COVID-19)
Chính vì nhóm bệnh nhân này vốn đã mong manh, một đợt nhiễm nấm xâm lấn có thể diễn tiến rất nhanh và rất nặng.
Vì sao có những thuốc kháng nấm phải “để dành”
Trong điều trị nhiễm nấm nặng, có những thuốc thuộc nhóm kháng sinh hạn chế cao – nghĩa là chỉ được dùng trong bệnh viện, do bác sĩ chỉ định, và thường phải qua hội chẩn của Ban quản lý sử dụng kháng sinh trước khi dùng.
Một ví dụ điển hình là amphotericin B (bao gồm các dạng bào chế cải tiến như dạng phức hợp lipid). Đây là thuốc truyền tĩnh mạch, được xem là lựa chọn trong những tình huống nhiễm nấm đe dọa tính mạng – như nhiễm nấm hệ thần kinh trung ương, ở phụ nữ mang thai, hoặc khi các thuốc kháng nấm khác không đáp ứng, không dung nạp hay chống chỉ định.
Cách dùng thuốc này đòi hỏi theo dõi rất chặt: đánh giá chức năng thận, chức năng gan, điện giải và công thức máu định kỳ trong suốt quá trình điều trị, vì thuốc có thể ảnh hưởng đến các cơ quan này. Đó là lý do nó tuyệt đối không phải thuốc dùng tại cộng đồng hay tự mua uống – mọi liều lượng, tốc độ truyền và thời gian điều trị đều do bác sĩ tính toán trên từng người bệnh cụ thể.
Việc “để dành” các thuốc như vậy không phải sự dè xẻn vô lý. Đó là chiến lược quản lý kháng thuốc: dùng càng bừa bãi, nấm kháng thuốc càng nhanh – và khi đó, chính những bệnh nhân nặng nhất sẽ mất đi cơ hội cuối cùng.
Thông điệp cho cộng đồng
Điều quan trọng nhất mà mỗi người có thể làm không phải là ghi nhớ tên thuốc, mà là ba nguyên tắc:
– Không tự ý dùng thuốc kháng nấm – kể cả thuốc bôi, thuốc uống mua ngoài – cho các triệu chứng dai dẳng hoặc nặng lên.
– Nhóm nguy cơ cao (đang điều trị ung thư, ghép tạng, bệnh mạn nặng) cần được theo dõi sát và khám sớm khi có dấu hiệu bất thường như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.
– Dùng kháng sinh, kháng nấm đúng chỉ định là cách mỗi người góp phần bảo vệ hiệu quả của thuốc cho cả cộng đồng.
Nếu bạn hoặc người thân thuộc nhóm nguy cơ và đang lo lắng về nguy cơ nhiễm nấm, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được đánh giá đúng.
Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.
Nguồn tham khảo: WHO Fungal Priority Pathogens List, 2022.
EcoHealth triển khai các chương trình khám sức khỏe doanh nghiệp và khám tận nơi, với danh mục thiết kế theo đặc thù nguy cơ của từng đơn vị và báo cáo phân tích sức khỏe cấp tổ chức.
ECOHEALTH – LUÔN LẮNG NGHE CƠ THỂ BẠN
Địa chỉ: Tòa nhà EcoHealth, Số 4/4 Kim Đồng – Hoàng Mai – Hà Nội
Hotline tư vấn dịch vụ: 0823 888 981
Hotline chăm sóc khách hàng: 0859 888 981
