Động kinh là một trong những rối loạn thần kinh phổ biến, nhưng cũng là bệnh dễ bị hiểu sai và bị kỳ thị nhất. Trên thực tế, phần lớn người bệnh có thể sống, học tập và làm việc bình thường khi cơn được kiểm soát tốt. Bài viết giúp bạn nhận biết đúng dấu hiệu, hiểu nguyên nhân và biết cách xử trí khi gặp người lên cơn.
Động kinh là gì?
Động kinh là tình trạng rối loạn hoạt động điện của não. Khi các tế bào thần kinh phóng điện bất thường và đồng loạt, người bệnh xuất hiện cơn co giật, hoặc những thay đổi thoáng qua về ý thức, cảm giác và hành vi.
Một điểm quan trọng thường bị nhầm: có một cơn co giật đơn lẻ không đồng nghĩa với mắc động kinh. Chẩn đoán động kinh thường đặt ra khi người bệnh có từ hai cơn trở lên, xảy ra không do một yếu tố kích thích cấp tính (như sốt cao, hạ đường huyết). Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, giới tính, nhưng phổ biến hơn ở trẻ em và người lớn tuổi.
Với điều trị phù hợp, nhiều người kiểm soát được cơn hoàn toàn; một số trẻ có thể hết bệnh khi lớn lên.
Dấu hiệu nhận biết cơn động kinh
Biểu hiện của cơn rất đa dạng – không phải lúc nào cũng là co giật toàn thân. Có người chỉ bất động, nhìn vô định vài giây; có người co giật tay chân dữ dội. Cơn thường được chia thành hai nhóm:
Cơn khu trú (bắt nguồn từ một vùng não):
Không rối loạn ý thức: người bệnh vẫn tỉnh, nhưng có thể thấy thay đổi cảm giác — tê rần, chóng mặt, ngửi/nhìn thấy điều bất thường, hoặc giật nhẹ một phần cơ thể.
Có rối loạn ý thức: người bệnh nhìn vô định, không phản ứng với xung quanh, có thể lặp lại các động tác vô thức như xoa tay, nhai, nuốt.
Cơn toàn thể (lan khắp não):
Cơn vắng ý thức: hay gặp ở trẻ, biểu hiện là “đờ ra”, nhìn cố định trong vài giây rồi trở lại bình thường – dễ bị nhầm là mất tập trung.
Cơn co cứng – co giật: nghiêm trọng nhất, người bệnh mất ý thức đột ngột, ngã, cơ thể cứng rồi giật, đôi khi cắn lưỡi hoặc mất kiểm soát tiểu tiện.
Ngoài ra còn có cơn mất trương lực (đột ngột ngã do mất lực cơ) và cơn giật cơ (giật ngắn ở tay chân).
Cách sơ cứu khi gặp người lên cơn co giật
Đây là kỹ năng ai cũng nên biết. Xử trí đúng giúp người bệnh tránh chấn thương trong lúc cơn diễn ra:
– Giữ bình tĩnh và tính thời gian cơn co giật.
– Dọn vật cứng, sắc nhọn xung quanh; đỡ đầu người bệnh bằng vật mềm.
– Nới lỏng cổ áo, nghiêng người bệnh sang một bên để đờm dãi thoát ra, tránh sặc.
– Không giữ chặt, không cố ghì cơn giật lại.
– Tuyệt đối không nhét bất cứ vật gì (thìa, đũa, ngón tay) vào miệng – đây là quan niệm sai và rất nguy hiểm.
– Ở lại bên cạnh cho đến khi người bệnh tỉnh và trấn an nhẹ nhàng.
Gọi cấp cứu 115 ngay nếu: cơn kéo dài trên 5 phút, cơn này nối tiếp cơn khác mà người bệnh chưa tỉnh, có khó thở, chấn thương, hoặc đây là cơn đầu tiên chưa rõ nguyên nhân.
Nguyên nhân bệnh động kinh
Ở khoảng một nửa số người bệnh, không xác định được nguyên nhân rõ ràng. Với phần còn lại, các nguyên nhân thường gặp gồm:
– Yếu tố di truyền: một số thể động kinh liên quan đến gen.
– Chấn thương sọ não: sau tai nạn giao thông, va đập vùng đầu.
– Bệnh lý não: u não, đột quỵ. Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây động kinh ở người trên 35 tuổi.
– Nhiễm trùng thần kinh trung ương: viêm màng não, viêm não.
– Tổn thương trước sinh: thiếu oxy, nhiễm trùng ở mẹ, dinh dưỡng kém trong thai kỳ.
– Rối loạn phát triển thần kinh.
Ai có nguy cơ cao hơn?
Nguy cơ mắc động kinh tăng lên ở người có: tiền sử gia đình mắc bệnh, từng chấn thương sọ não, tiền sử đột quỵ hoặc bệnh mạch máu não, sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi, tiền sử nhiễm trùng não, hoặc trẻ từng co giật do sốt cao kéo dài.
Chẩn đoán động kinh như thế nào?
Bác sĩ chẩn đoán dựa trên khai thác tiền sử, mô tả cơn và thăm khám thần kinh, kết hợp các kỹ thuật cận lâm sàng:
Điện não đồ (EEG): ghi lại hoạt động điện của não, giúp xác định và định vị vùng khởi phát cơn.
Chụp cộng hưởng từ (MRI): cho hình ảnh chi tiết cấu trúc não, phát hiện tổn thương, khối u hay bất thường có thể là nguyên nhân gây cơn. (Xem thêm dịch vụ [Chụp cộng hưởng từ MRI tại Eco Health — internal link])
Chụp cắt lớp vi tính (CT), và trong một số trường hợp là PET, SPECT để khảo sát sâu hơn.
Việc xác định đúng loại động kinh và vị trí khởi phát cơn là cơ sở để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Hướng điều trị
Điều trị động kinh chủ yếu bằng thuốc. Đa số người bệnh kiểm soát được cơn nhờ thuốc chống động kinh; nhiều trẻ và người lớn có thể ngừng thuốc sau một thời gian dài không tái cơn, theo chỉ định của bác sĩ.
Nguyên tắc quan trọng: dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngưng hoặc đổi thuốc, và trao đổi ngay với bác sĩ nếu có thay đổi bất thường về tâm trạng, hành vi hay tác dụng không mong muốn.
Khi thuốc chưa kiểm soát tốt, bác sĩ có thể cân nhắc các hướng khác như phẫu thuật, kích thích dây thần kinh phế vị, chế độ ăn đặc biệt (ở một số trẻ) hoặc kích thích não sâu.
Thông tin trong bài mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chỉ định của bác sĩ. Mọi loại thuốc điều trị động kinh phải được bác sĩ chuyên khoa kê đơn và theo dõi.
Phòng ngừa
Không phải mọi trường hợp đều phòng ngừa được, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách: bảo vệ vùng đầu (đội mũ bảo hiểm, thắt dây an toàn), hạ sốt kịp thời cho trẻ khi sốt cao, và duy trì lối sống lành mạnh — hạn chế rượu bia, không thuốc lá, ăn uống cân bằng, ngủ đủ.
Khi nào cần đi khám?
Hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế nếu xuất hiện cơn co giật lần đầu, cơn tái diễn, hoặc có những biểu hiện “đờ đẫn”, mất ý thức thoáng qua chưa rõ nguyên nhân. Thăm khám sớm giúp tìm đúng nguyên nhân và có hướng theo dõi phù hợp.
EcoHealth triển khai các chương trình khám sức khỏe doanh nghiệp và khám tận nơi, với danh mục thiết kế theo đặc thù nguy cơ của từng đơn vị và báo cáo phân tích sức khỏe cấp tổ chức.
ECOHEALTH – LUÔN LẮNG NGHE CƠ THỂ BẠN
Địa chỉ: Tòa nhà EcoHealth, Số 4/4 Kim Đồng – Hoàng Mai – Hà Nội
Hotline tư vấn dịch vụ: 0823 888 981
Hotline chăm sóc khách hàng: 0859 888 981
