Nhiều người vẫn nghĩ nhiễm HIV là dấu chấm hết. Thực tế y học ngày nay đã khác rất xa: một người phát hiện sớm và điều trị đều đặn có thể sống khỏe mạnh gần như bình thường, và khi kiểm soát tốt còn không lây truyền cho bạn tình qua đường tình dục. Điều quyết định không phải là virus, mà là biết mình có nhiễm hay không và điều đó chỉ có xét nghiệm mới trả lời được.
Bài viết này giúp bạn phân biệt HIV với AIDS, hiểu đúng đường lây (và những đường không lây), nhận biết dấu hiệu, và biết thời điểm nên đi xét nghiệm.
HIV và AIDS khác nhau thế nào?
Đây là hai khái niệm hay bị dùng lẫn.
HIV là tên virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Khi vào cơ thể, nó tấn công dần các tế bào miễn dịch (tế bào CD4) hàng phòng thủ chống lại bệnh tật.
AIDS là giai đoạn cuối của quá trình nhiễm HIV, khi hệ miễn dịch suy yếu tới mức cơ thể không còn chống đỡ được các nhiễm trùng thông thường. Từ lúc nhiễm HIV đến giai đoạn AIDS có thể mất nhiều năm và nếu điều trị đúng, phần lớn người nhiễm không bao giờ tiến tới AIDS.
Nói cách khác: nhiễm HIV không đồng nghĩa với AIDS. Phát hiện sớm chính là khoảng thời gian vàng để ngăn điều đó xảy ra.
HIV lây qua đường nào và không lây qua đường nào
Phần này quan trọng, vì hiểu sai gây ra cả nỗi sợ thừa lẫn nguy cơ thật.
HIV lây qua:
– Quan hệ tình dục không an toàn (không dùng bao cao su) với người nhiễm.
– Dùng chung bơm kim tiêm, hoặc kim xăm/xỏ khuyên không tiệt trùng.
– Truyền máu hoặc chế phẩm máu nhiễm virus.
– Từ mẹ sang con trong thai kỳ, khi sinh hoặc khi cho con bú.
HIV KHÔNG lây qua:
– Bắt tay, ôm, ăn chung, dùng chung nhà vệ sinh
– Muỗi hay côn trùng đốt
– Ho, hắt hơi, tiếp xúc mồ hôi hay nước mắt
Sự kỳ thị với người nhiễm HIV phần lớn bắt nguồn từ những hiểu lầm ở nhóm thứ hai. Sinh hoạt chung với người nhiễm HIV trong đời sống hằng ngày là an toàn.
Dấu hiệu nhận biết theo giai đoạn
HIV thường diễn tiến âm thầm, đây là lý do khiến nó nguy hiểm.
Giai đoạn sớm (vài tuần sau phơi nhiễm): một số người có triệu chứng giống cúm, sốt, mệt mỏi, đau đầu, nổi hạch, phát ban. Nhiều người lại không có biểu hiện gì.
Giai đoạn không triệu chứng: virus vẫn âm thầm hoạt động trong nhiều tháng đến nhiều năm dù người bệnh cảm thấy hoàn toàn bình thường. Đây chính là lúc chỉ xét nghiệm mới phát hiện được.
Giai đoạn tiến triển: khi miễn dịch suy giảm, xuất hiện sụt cân, sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm, nhiễm nấm tái đi tái lại, nhiễm trùng dai dẳng và một số bệnh lý cơ hội.
Vì triệu chứng mờ nhạt và không đặc hiệu, không thể tự “đoán” mình có nhiễm hay không qua cảm giác cơ thể.
Ai nên xét nghiệm, và khi nào?
– Bạn nên chủ động xét nghiệm HIV nếu:
– Có quan hệ tình dục không dùng bao cao su với bạn tình chưa rõ tình trạng.
– Có nhiều bạn tình, hoặc bạn tình thuộc nhóm nguy cơ.
– Dùng chung bơm kim tiêm.
– Chuẩn bị kết hôn hoặc mang thai (xét nghiệm cùng bạn đời).
– Từng có một lần phơi nhiễm khiến bạn lo lắng.
Về “thời gian cửa sổ”: sau khi phơi nhiễm, virus cần một khoảng thời gian mới đủ để xét nghiệm phát hiện, tùy loại xét nghiệm mà khoảng này khác nhau. Nếu bạn vừa có nguy cơ, hãy đi khám để bác sĩ tư vấn thời điểm xét nghiệm phù hợp và có thể cần xét nghiệm lại để khẳng định.
Nếu vừa phơi nhiễm trong vòng 72 giờ: có biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) nhưng phải bắt đầu càng sớm càng tốt, trong vòng 72 giờ. Hãy đến ngay cơ sở y tế có triển khai PEP, đừng chờ đợi.
Xét nghiệm và tầm soát STD tại Eco Health
Tại phòng khám ở Hoàng Mai, Eco Health thực hiện chương trình tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STD), với quy trình riêng tư và tư vấn bởi bác sĩ. Xét nghiệm nhanh, kín đáo, kết quả được bác sĩ giải thích trực tiếp và định hướng bước tiếp theo phù hợp với từng người.
→ [Tìm hiểu chương trình tầm soát STD tại Eco Health]
Điều trị HIV hiện nay: một câu chuyện đã khác
Thuốc kháng virus (ARV) giúp kiểm soát HIV, đưa tải lượng virus xuống rất thấp. Người điều trị đều đặn có thể sống lâu, khỏe mạnh. Quan trọng hơn, y học đã xác nhận nguyên tắc K=K (Không phát hiện = Không lây truyền): khi tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện nhờ điều trị tốt, người nhiễm không lây HIV cho bạn tình qua đường tình dục.
Đây là lý do phát hiện sớm và điều trị sớm thay đổi hoàn toàn cuộc sống người bệnh.
Phòng ngừa HIV
– Dùng bao cao su đúng cách trong quan hệ tình dục.
– Không dùng chung bơm kim tiêm, dụng cụ xăm/xỏ khuyên.
– PrEP – dự phòng trước phơi nhiễm cho người thuộc nhóm nguy cơ cao.
– PEP – dự phòng sau phơi nhiễm, trong vòng 72 giờ.
– Phụ nữ mang thai nên xét nghiệm sớm: điều trị dự phòng giúp giảm rất mạnh nguy cơ lây sang con.
– Xét nghiệm định kỳ nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ.
Câu hỏi thường gặp
Nhiễm HIV có sống được bình thường không? Có. Với điều trị ARV đều đặn, người nhiễm HIV có thể sống lâu và khỏe mạnh, đồng thời không lây cho bạn tình khi kiểm soát virus tốt (K=K).
Sinh hoạt chung với người nhiễm HIV có bị lây không? Không. Ăn chung, bắt tay, ôm, dùng chung nhà vệ sinh đều không lây HIV.
Bao lâu sau khi có nguy cơ thì nên xét nghiệm?
Tùy loại xét nghiệm. Hãy đi khám sớm để bác sĩ tư vấn thời điểm phù hợp và xác nhận kết quả.
Xét nghiệm HIV có bảo mật không?
Tại Eco Health, quy trình xét nghiệm được thực hiện riêng tư và kết quả được bác sĩ trao đổi trực tiếp với bạn.
Chủ động biết tình trạng sức khỏe của mình là bước đầu tiên để bảo vệ bản thân và người thương. Đặt lịch xét nghiệm tại Eco Health
EcoHealth triển khai các chương trình khám sức khỏe doanh nghiệp và khám tận nơi, với danh mục thiết kế theo đặc thù nguy cơ của từng đơn vị và báo cáo phân tích sức khỏe cấp tổ chức.
ECOHEALTH – LUÔN LẮNG NGHE CƠ THỂ BẠN
Địa chỉ: Tòa nhà EcoHealth, Số 4/4 Kim Đồng – Hoàng Mai – Hà Nội
Hotline tư vấn dịch vụ: 0823 888 981
Hotline chăm sóc khách hàng: 0859 888 981
